Vừa qua, Tòa án nhân dân tối cao công bố 10 án lệ mới theo Quyết định số 339/QĐ-CA ngày 25/12/2025. Các án lệ này chính thức có hiệu lực – được nghiên cứu, áp dụng trong xét xử kể từ ngày 01/02/2026. Đây là bước phát triển quan trọng trong hệ thống pháp lý Việt Nam, khi án lệ trở thành một nguồn tham khảo bắt buộc để đảm bảo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Án lệ là gì và vai trò trong xét xử
Theo quy định pháp luật, án lệ là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn, công bố để áp dụng thống nhất trong xét xử các vụ việc tương tự. Án lệ được thực hiện theo trình tự lựa chọn, biểu quyết, công bố và áp dụng do Hội đồng Thẩm phán TANDTC quản lý.
Vai trò của án lệ trong xét xử là:
-
Đảm bảo tính nhất quán trong áp dụng pháp luật, tránh sự khác biệt về phán quyết giữa các Tòa án.
-
Giảm thiểu việc lặp lại tranh luận pháp lý đã có lời giải thích thấu đáo, đặc biệt trong các tình huống pháp lý phức tạp.
-
Tiết kiệm thời gian xét xử, giúp Thẩm phán có điểm tựa pháp lý vững chắc khi giải quyết những vụ việc tương tự.
Tổng quan 10 án lệ mới (tóm lược nội dung)
Theo Quyết định 339a/QĐ-CA do Chánh án TANDTC ban hành, 10 án lệ mới gồm các nội dung chính sau:
-
Án lệ số 73/2025/AL – Việc áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “cố tình thực hiện tội phạm đến cùng” khi bị cáo có hành vi kết thúc hành vi trái pháp luật mà không cho nạn nhân cứu giúp.
-
Án lệ số 74/2025/AL – Vấn đề định tội danh “trộm cắp tài sản” đối với hành vi chiếm đoạt tài sản của chính mình đang bị cơ quan có thẩm quyền tạm giữ.
-
Án lệ số 75/2025/AL – Thủ đoạn gian dối để trộm cắp tài sản và cách phân biệt với các hành vi khác theo quy định.
-
Án lệ số 77/2025/AL – Vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin về tình trạng bệnh hiểm nghèo của bên mua bảo hiểm.
-
Án lệ số 78/2025/AL – Xác định mục đích góp vốn vào công ty trong hợp đồng góp vốn.
-
Án lệ số 79/2025/AL – Chủ thể giao kết hợp đồng đặt cọc và hiệu lực của hợp đồng đặt cọc.
-
Án lệ số 80/2025/AL – Về việc xử lý tình huống tặng cho vé số giữa vợ và chồng.
-
Án lệ số 81/2025/AL – Xác định tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản.
-
Án lệ số 82/2025/AL – Xác định tài sản chung của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn.
-
Một án lệ khác (chưa rõ số) tập trung vào các tình huống pháp lý còn nhiều tranh luận cụ thể.
Như vậy, trong 10 án lệ mới, có cả án lệ thuộc lĩnh vực hình sự và dân sự – kinh tế, phản ánh nhiều vấn đề pháp lý thường gặp trong thực tiễn xét xử hiện nay.
Một số án lệ tiêu biểu – Phân tích và ví dụ thực tế
Án lệ số 73/2025/AL – Tình tiết tăng nặng “cố tình thực hiện tội phạm đến cùng”
Án lệ này làm rõ điều kiện áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự khi bị cáo tuyên quyết thực hiện hành vi xâm phạm đến cùng, mặc dù đã biết hậu quả nghiêm trọng.
Ví dụ thực tế: Một bị cáo dùng hung khí tấn công mục tiêu trọng yếu, khiến nạn nhân tử vong, rồi ngăn cản người khác cứu giúp. Trong trường hợp này, áp dụng án lệ số 73/2025/AL sẽ là điểm tựa để chứng minh bị cáo có mức độ nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng, làm căn cứ tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Án lệ số 79/2025/AL – Hợp đồng đặt cọc
Án lệ này làm rõ chủ thể hợp đồng đặt cọc, và hiệu lực ràng buộc khi các bên xác lập thỏa thuận. Điều này quan trọng trong xử lý tranh chấp dân sự, nhất là các tranh chấp trong giao dịch dân sự, kinh doanh mà các bên thường dùng đặt cọc để đảm bảo thực hiện hợp đồng chính.
Ví dụ thực tế: Khi hai bên ký hợp đồng đặt cọc mua bán nhà đất, nếu có tranh chấp về hiệu lực hợp đồng đặt cọc đó (ví dụ: bên nhận đặt cọc không giao tài sản đúng thời hạn), Thẩm phán sẽ tham chiếu án lệ này để xác định tính ràng buộc của hợp đồng, nghĩa vụ của các bên theo đúng tinh thần pháp luật.
Án lệ số 82/2025/AL – Tài sản chung trước khi đăng ký kết hôn
Nội dung án lệ này hướng dẫn thẩm quyền xác định tài sản chung của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn, giúp tránh những bất đồng khi xử lý tài sản sau này. Đặc biệt trong bối cảnh nhiều giao dịch dân sự phức tạp liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản trước khi hôn nhân được pháp luật công nhận chính thức.
Những điểm cần ghi nhớ khi vận dụng án lệ mới
-
Tính bắt buộc nghiên cứu áp dụng án lệ:
Tòa án từ cấp sơ thẩm đến phúc thẩm phải nghiên cứu các án lệ này khi xét xử các vụ việc tương tự. Sai sót trong việc áp dụng án lệ có thể dẫn đến phán quyết trái pháp luật hoặc không nhất quán với thực tiễn xét xử.
-
Khái quát vấn đề pháp lý trong án lệ:
Án lệ không chỉ là phán quyết; mà còn chứa nguyên lý pháp lý rút ra từ thực tiễn, là điểm tựa cho Thẩm phán khi giải quyết vụ việc tương tự.
-
Áp dụng theo hướng dẫn pháp luật hiện hành:
Việc vận dụng án lệ cần tuân thủ Điều 8 Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP và các sửa đổi bổ sung, đảm bảo tính thống nhất và pháp quyền trong xét xử.
-
Phân biệt với quy định pháp luật trước đó:
Không phải tình huống nào cũng phải áp án lệ; nếu luật đã có giải thích rõ ràng, án lệ chỉ là hướng dẫn bổ sung để đảm bảo xét xử thống nhất.
Kết luận
Việc ban hành thêm 10 án lệ mới là bước tiến quan trọng trong cải cách tư pháp Việt Nam, góp phần chuẩn hóa cách tiếp cận pháp luật trên toàn hệ thống Tòa án. Các án lệ này không chỉ cung cấp những giải thích pháp lý sâu sắc mà còn hướng dẫn thực tiễn giải quyết tranh chấp một cách nhất quán, công bằng và minh bạch. Điều này có ý nghĩa thiết thực cho hoạt động xét xử, giải quyết tranh chấp, cũng như bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và doanh nghiệp.
📍 CÔNG TY LUẬT TNHH VŨ & ĐỒNG NGHIỆP
🏢 16 Mạc Đĩnh Chi, P. Nha Trang, Khánh Hòa
📩 Email: LawyerVuNhuHao@gmail.com
🌐 https://luatsukhanhhoa.com
☎️ Hotline/Zalo: 0914 086 292
🌎 Cộng đồng tư vấn pháp luật miễn phí: https://zalo.me/g/lttnup938