Từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân Việt Nam sẽ có sự thay đổi lớn: không còn Tòa án nhân dân cấp huyện, thay vào đó là Tòa án nhân dân khu vực. Đây là một bước cải cách tổ chức bộ máy Tòa án theo Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 ngày 15/01/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thành lập, giải thể và sắp xếp các Tòa án nhân dân.
1. Mô hình mới – Cấu trúc hệ thống Tòa án
Theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, hệ thống Tòa án nhân dân gồm 3 cấp:
-
Tòa án nhân dân tối cao
-
Tòa án nhân dân cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương)
-
Tòa án nhân dân khu vực – thay thế toàn bộ Tòa án nhân dân cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
Tòa án khu vực sẽ quản lý, giải quyết các vụ án thuộc nhiều đơn vị hành chính cấp huyện liền kề, không bị giới hạn bởi ranh giới một huyện như trước đây.
2. Thẩm quyền mới của Tòa án khu vực
Tòa án nhân dân khu vực được giao thẩm quyền sơ thẩm rộng hơn so với Tòa án cấp huyện trước đây:
-
Xét xử sơ thẩm hầu hết các vụ án dân sự, hình sự, hành chính, kinh doanh – thương mại, lao động, phá sản.
-
Có thể thành lập các tòa chuyên trách ngay tại cấp khu vực như Tòa Kinh tế, Tòa Sở hữu trí tuệ, Tòa Phá sản…
-
Phạm vi lãnh thổ bao gồm nhiều xã/phường/thị trấn thuộc các huyện, quận liền kề; trụ sở và địa điểm làm việc được bố trí để người dân dễ tiếp cận.
3. Vai trò mới của Tòa án cấp tỉnh
Khi mô hình mới áp dụng, Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ:
-
Không còn thụ lý sơ thẩm đa số vụ án dân sự, hành chính, phá sản như trước.
-
Tập trung xét xử phúc thẩm đối với các bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án khu vực bị kháng cáo/kháng nghị.
-
Thực hiện giám đốc thẩm, tái thẩm đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
4. Xử lý vụ án chuyển tiếp
Theo Nghị quyết 81/2025:
-
Những vụ việc mà Tòa án cấp huyện đã thụ lý trước 01/7/2025 sẽ được Tòa án khu vực kế thừa giải quyết.
-
Trường hợp bất động sản liên quan nằm ngoài phạm vi địa giới mới thì sẽ chuyển cho Tòa án khu vực có thẩm quyền.
5. Ưu điểm của mô hình Tòa án khu vực
-
Tập trung nguồn lực: Giảm tình trạng thiếu thẩm phán, thư ký ở các huyện nhỏ.
-
Chuyên môn hóa cao: Có điều kiện lập tòa chuyên trách ngay từ cấp sơ thẩm, xử lý các vụ việc phức tạp tốt hơn.
-
Nâng cao chất lượng xét xử: Thẩm phán được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu theo lĩnh vực; hạn chế tình trạng "làm tất cả mọi loại án".
-
Tiết kiệm ngân sách: Giảm số lượng đầu mối cơ quan, tinh gọn bộ máy.
6. Nhược điểm cần lưu ý
-
Khoảng cách địa lý: Người dân ở vùng xa trụ sở Tòa án khu vực có thể phải đi lại nhiều hơn để tham gia tố tụng.
-
Nguy cơ quá tải: Nếu số vụ án tăng nhanh, một Tòa án khu vực quản lý nhiều huyện có thể bị dồn án.
-
Tác động đến cán bộ, nhân sự địa phương: Sắp xếp lại bộ máy có thể gây xáo trộn công tác, sinh hoạt.
Việc bỏ Tòa án cấp huyện và thành lập Tòa án khu vực là bước cải cách quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng xét xử. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, cần chú trọng bố trí trụ sở thuận tiện, phân bổ hợp lý nhân lực và phương tiện, đồng thời áp dụng công nghệ thông tin để giảm thiểu bất tiện cho người dân khi tham gia tố tụng.
Nguồn pháp lý: Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 ngày 15/01/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Liên hệ tư vấn pháp lý:
Công ty Luật Vũ & Đồng Nghiệp
📍 16 Mạc Đĩnh Chi, Nha Trang, Khánh Hòa
📞 0914.086.292 (Zalo/Viber)