"Nó đi Mỹ rồi, đâu còn quyền hưởng tài sản ở Việt Nam!"

Đây là câu nói mà luật sư thường xuyên nghe thấy trong các vụ tranh chấp thừa kế. Khi cha mẹ qua đời để lại nhà đất, tiền tiết kiệm hoặc tài sản có giá trị lớn, không ít gia đình phát sinh mâu thuẫn vì một số người cho rằng:

• Con đang định cư ở nước ngoài không được hưởng thừa kế.
• Con đã nhập quốc tịch nước ngoài thì mất quyền nhận di sản tại Việt Nam.
• Người không về Việt Nam làm thủ tục đúng thời hạn sẽ bị mất phần thừa kế.

Những quan điểm này có đúng hay không?

Câu trả lời là: Trong phần lớn trường hợp, con đang ở nước ngoài vẫn có quyền hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Pháp luật có phân biệt người con ở Việt Nam và người con ở nước ngoài không?

Câu trả lời là không.

Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:

• Vợ, chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi của người chết.

Điều luật này không hề quy định:

• Con phải đang cư trú tại Việt Nam;
• Con phải có quốc tịch Việt Nam;
• Con phải trực tiếp quản lý tài sản.

Do đó, chỉ cần có quan hệ cha mẹ - con hợp pháp thì người con vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền hưởng di sản như những người con khác.

Người đã nhập quốc tịch nước ngoài có được hưởng thừa kế không?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất. Nhiều người cho rằng khi đã nhập quốc tịch Mỹ, Úc, Canada, Pháp hoặc các quốc gia khác thì không còn quyền hưởng thừa kế tại Việt Nam.

Quan điểm này không chính xác.

Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định cá nhân có quyền để lại tài sản cho người thừa kế.

Điều 613 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: Người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế.

Điều luật không đặt ra điều kiện về quốc tịch. Do đó, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người đã có quốc tịch nước ngoài vẫn có quyền nhận thừa kế nếu thuộc diện được hưởng di sản theo pháp luật hoặc theo di chúc.

Con ở nước ngoài có được hưởng nhà đất tại Việt Nam không?

Đây là vấn đề phức tạp hơn. Quyền hưởng thừa kế và quyền đứng tên sử dụng đất là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Người ở nước ngoài hoàn toàn có quyền được xác định là người thừa kế đối với quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, việc có được đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không còn phụ thuộc vào quy định của Luật Đất đai và pháp luật có liên quan tại thời điểm nhận thừa kế.

Trong nhiều trường hợp, người thừa kế ở nước ngoài có thể:

• Nhận giá trị bằng tiền;
• Chuyển nhượng phần quyền thừa kế;
• Tặng cho người khác;
• Hoặc thực hiện thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất nếu thuộc đối tượng được pháp luật cho phép.

Vì vậy, không thể đơn giản kết luận rằng người ở nước ngoài không được hưởng nhà đất.

Nếu không thể về Việt Nam thì làm thủ tục thừa kế thế nào?

Đây là khó khăn thường gặp nhất. Tuy nhiên, pháp luật cho phép người ở nước ngoài thực hiện quyền của mình thông qua hình thức ủy quyền.

Người thừa kế có thể:

• Lập văn bản ủy quyền tại Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Việt Nam ở nước sở tại;
• Công chứng tại nước ngoài và thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự theo quy định;
• Ủy quyền cho người thân hoặc luật sư tại Việt Nam thực hiện các thủ tục cần thiết.

Do đó, việc không thể trực tiếp về Việt Nam không làm mất quyền thừa kế.

Ví dụ thực tế Ông A tại Nha Trang có ba người con. Người con cả sống tại Việt Nam. Người con thứ hai định cư tại Mỹ. Người con út làm việc tại Úc. Khi ông A qua đời, để lại căn nhà trị giá 10 tỷ đồng.

Người con cả cho rằng: "Hai em không còn ở Việt Nam nên không được chia tài sản." Quan điểm này hoàn toàn sai. Nếu ông A không để lại di chúc thì cả ba người con đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần bằng nhau.

Người đang ở Mỹ hoặc Úc vẫn có quyền yêu cầu chia di sản như người đang sinh sống tại Việt Nam.

Người ở nước ngoài có bị mất quyền thừa kế nếu nhiều năm không về Việt Nam?

Không.

Pháp luật không quy định người thừa kế mất quyền chỉ vì đang cư trú ở nước ngoài. Tuy nhiên, cần lưu ý về thời hiệu khởi kiện.

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015:

• Thời hiệu yêu cầu chia di sản đối với bất động sản là 30 năm.
• Thời hiệu yêu cầu chia di sản đối với động sản là 10 năm.

Nếu để quá thời hạn luật định thì quyền khởi kiện có thể bị ảnh hưởng. Do đó, người đang ở nước ngoài vẫn nên theo dõi tình trạng tài sản và thực hiện các thủ tục cần thiết kịp thời.

Có được lập di chúc cho con đang ở nước ngoài không?

Hoàn toàn được. Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người lập di chúc có quyền:

• Chỉ định người thừa kế;
• Truất quyền hưởng di sản;
• Phân định phần di sản cho từng người thừa kế.

Do đó, cha mẹ có quyền để lại tài sản cho con đang ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Việc người con đang sinh sống ở nước ngoài không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của di chúc.

Những sai lầm khiến người ở nước ngoài gặp rủi ro khi nhận thừa kế

Trong thực tiễn hành nghề, chúng tôi thường gặp các trường hợp:

• Không thông báo cho người thừa kế đang ở nước ngoài.
• Tự ý chia tài sản mà không có sự tham gia của tất cả đồng thừa kế.
• Giả mạo chữ ký trong văn bản khai nhận di sản.
• Chuyển nhượng tài sản trước khi giải quyết xong thừa kế.
• Không thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống.

Những sai sót này thường dẫn đến tranh chấp kéo dài nhiều năm và phát sinh các vụ án có yếu tố nước ngoài rất phức tạp.

Kết luận

Con đang sinh sống, học tập, làm việc hoặc định cư ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc mất quyền hưởng thừa kế tại Việt Nam.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người con vẫn được hưởng thừa kế nếu thuộc diện thừa kế theo pháp luật hoặc được chỉ định trong di chúc.

Tuy nhiên, đối với các tài sản là nhà đất hoặc các vụ việc có yếu tố nước ngoài, thủ tục pháp lý thường phức tạp hơn và cần được thực hiện đúng quy định để tránh phát sinh tranh chấp.

Vì vậy, khi có người thân ở nước ngoài tham gia quan hệ thừa kế, các bên nên tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu để bảo đảm việc phân chia di sản được thực hiện đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của tất cả những người liên quan.

CÔNG TY LUẬT TNHH VŨ & ĐỒNG NGHIỆP – LUẬT SƯ NHA TRANG KHÁNH HÒA

📍 Trụ sở: 16 Mạc Đĩnh Chi, Nha Trang, Khánh Hòa

📧 Email: LawyerVuNhuHao@gmail.com

📞 Hotline (Zalo): 0914 086 292 – 039 336 8041

🌐 Website: https://luatsukhanhhoa.com/

👥 Cộng đồng Zalo miễn phí: https://zalo.me/g/lttnup938

Uy tín – Chuyên nghiệp – Hiệu quả