Chỉ một chữ ký giả, cả bản di chúc có thể bị vô hiệu?

Trong thực tế giải quyết tranh chấp thừa kế, một trong những câu hỏi mà luật sư thường xuyên nhận được là: "Di chúc có chữ ký giả thì có còn hiệu lực hay không?"

Nhiều người cho rằng chỉ cần phát hiện một chữ ký giả trong di chúc thì toàn bộ di chúc đương nhiên vô hiệu. Ngược lại, cũng có người cho rằng chỉ cần chữ ký của người để lại di sản là thật thì những chữ ký khác không quan trọng.

Cả hai cách hiểu này đều chưa hoàn toàn chính xác.

Việc đánh giá hiệu lực của di chúc có chữ ký giả phải căn cứ vào từng loại chữ ký bị giả mạo, hình thức di chúc và các điều kiện có hiệu lực theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều vụ án thừa kế kéo dài nhiều năm, thậm chí qua nhiều cấp xét xử.

Khi nào một bản di chúc được coi là hợp pháp?

Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định di chúc hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện:

- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt.

- Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.

- Nội dung không vi phạm điều cấm của luật.

- Hình thức phù hợp quy định pháp luật.

Đối với một số trường hợp đặc biệt như: Người không biết chữ. Người không đọc được. Người bị hạn chế về thể chất... Thì pháp luật còn yêu cầu phải có người làm chứng hoặc phải được công chứng, chứng thực theo đúng trình tự.

Do đó, việc giả mạo chữ ký có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của di chúc.

Trường hợp thứ nhất: Chữ ký của người lập di chúc là giả

Đây là trường hợp nghiêm trọng nhất. Nếu kết luận giám định xác định chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc là giả thì gần như chắc chắn di chúc sẽ bị tuyên vô hiệu. Bởi lẽ Di chúc là sự thể hiện ý chí cuối cùng của người để lại tài sản. Nếu chữ ký không phải của người đó thì không thể xác định có tồn tại ý chí định đoạt tài sản hay không.

Ví dụ: Ông A qua đời để lại một bản di chúc viết tay giao toàn bộ tài sản cho con trai út. Các con khác nghi ngờ chữ ký của ông A bị giả mạo. Kết quả giám định kết luận chữ ký không phải của ông A. Trong trường hợp này, Tòa án có cơ sở rất vững chắc để tuyên di chúc vô hiệu.

Di sản sẽ được chia theo pháp luật nếu không còn di chúc hợp pháp nào khác.

Trường hợp thứ hai: Chữ ký của người làm chứng là giả

Đây là trường hợp thường gặp trong thực tế. Nhiều người cho rằng chữ ký của người làm chứng không quan trọng.

Quan điểm này không đúng. Nếu pháp luật yêu cầu phải có người làm chứng thì người làm chứng là một thành phần bắt buộc của di chúc.

Ví dụ: Người lập di chúc không biết chữ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự, trường hợp này phải có người làm chứng. Nếu chữ ký của người làm chứng bị giả mạo thì điều kiện về hình thức của di chúc không được bảo đảm. Tòa án có thể tuyên di chúc vô hiệu.

Tuy nhiên, nếu người lập di chúc hoàn toàn minh mẫn, biết đọc, biết viết và pháp luật không bắt buộc phải có người làm chứng thì việc chữ ký người làm chứng bị giả chưa chắc làm vô hiệu toàn bộ di chúc. Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ để đánh giá.

Trường hợp thứ ba: Chữ ký của người thừa kế là giả

Đây là vấn đề gây nhầm lẫn nhiều nhất. Thực tế rất nhiều người ký vào di chúc với tư cách: Người biết việc. Người chứng kiến. Con cháu trong gia đình.

Tuy nhiên, về nguyên tắc, hiệu lực của di chúc không phụ thuộc vào việc người thừa kế có đồng ý hay không. Di chúc là ý chí đơn phương của người lập di chúc.

Do đó, nếu chữ ký của người con hoặc người thừa kế bị giả mạo nhưng không phải là yếu tố bắt buộc theo quy định pháp luật thì chưa đủ căn cứ để tuyên vô hiệu toàn bộ di chúc.

Đây là điểm rất quan trọng mà nhiều người thường hiểu sai.

Có phải cứ có chữ ký giả là di chúc vô hiệu toàn bộ?

Không! Tòa án sẽ xem xét: Chữ ký nào bị giả? Người đó có vai trò gì? Vai trò đó có phải điều kiện bắt buộc của di chúc hay không? Nếu loại bỏ chữ ký giả thì di chúc còn đáp ứng điều kiện hợp pháp không?

Nếu chữ ký giả chỉ liên quan đến yếu tố phụ và không ảnh hưởng đến ý chí thực sự của người lập di chúc thì có trường hợp di chúc vẫn được công nhận.

Ngược lại, nếu chữ ký giả làm mất đi điều kiện hợp pháp của di chúc thì di chúc có thể bị vô hiệu.

Làm sao chứng minh chữ ký trong di chúc là giả?

Thông thường có ba nguồn chứng cứ quan trọng: Giám định chữ ký. Đây là biện pháp phổ biến nhất. Cơ quan giám định sẽ so sánh: Chữ ký trên di chúc. Chữ ký mẫu. Các tài liệu lưu trữ khác. Kết luận giám định thường là căn cứ rất quan trọng để Tòa án xem xét.

Lời khai người làm chứng. Nếu người được ghi là người làm chứng khẳng định: "Tôi chưa bao giờ ký vào di chúc này" thì đây là chứng cứ rất đáng chú ý.

Các chứng cứ khách quan khác. Ví dụ: Người ký đã chết trước thời điểm lập di chúc. Người ký đang ở nước ngoài. Người ký không có mặt tại địa phương.

Những chứng cứ này có thể chứng minh việc ký tên là không có thật.

Nếu di chúc vô hiệu thì tài sản được chia như thế nào?

Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: Thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi di chúc không hợp pháp. Khi đó di sản sẽ được chia cho những người thuộc hàng thừa kế. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm: Vợ hoặc chồng, Cha mẹ, Con đẻ, Con nuôi. Những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần bằng nhau nếu không có căn cứ khác. Chính vì vậy, việc tuyên một bản di chúc vô hiệu có thể làm thay đổi hoàn toàn quyền lợi của các bên liên quan.

Bài học thực tiễn từ các vụ án tranh chấp thừa kế

Trong nhiều vụ án thừa kế, trọng tâm tranh chấp không nằm ở tài sản mà nằm ở tính hợp pháp của di chúc.

Không ít trường hợp: Chữ ký bị giả. Điểm chỉ không đúng. Người làm chứng không hợp lệ. Người lập di chúc không đủ năng lực hành vi. Nội dung di chúc bị sửa chữa... Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả toàn bộ ý chí của người để lại tài sản không được thực hiện.

Do đó, khi lập di chúc cần thực hiện đúng quy trình pháp luật; khi phát hiện dấu hiệu giả mạo cần nhanh chóng thu thập chứng cứ và yêu cầu giám định để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Kết luận

Di chúc có chữ ký giả không đồng nghĩa với việc đương nhiên vô hiệu toàn bộ. Tuy nhiên, nếu chữ ký bị giả là chữ ký của người lập di chúc hoặc của chủ thể bắt buộc theo quy định pháp luật thì khả năng rất cao di chúc sẽ bị tuyên vô hiệu.

Mỗi vụ việc cần được xem xét cụ thể trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự, kết luận giám định và các chứng cứ liên quan.

Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp về di chúc, đặc biệt là các trường hợp nghi ngờ giả mạo chữ ký, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để có chiến lược thu thập chứng cứ và bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả nhất.

CÔNG TY LUẬT TNHH VŨ & ĐỒNG NGHIỆP – LUẬT SƯ NHA TRANG KHÁNH HÒA

📍 Trụ sở: 16 Mạc Đĩnh Chi, Nha Trang, Khánh Hòa

📧 Email: LawyerVuNhuHao@gmail.com

📞 Hotline (Zalo): 0914 086 292 – 039 336 8041

🌐 Website: https://luatsukhanhhoa.com/

👥 Cộng đồng Zalo miễn phí: https://zalo.me/g/lttnup938

Uy tín – Chuyên nghiệp – Hiệu quả